თურქული რბილი ანექსია!
საქართველო არ არის სსრკ-ის სამართალმემკვიდრე და არანაირი იურიდიული ვალდებულება არ გააჩნია საქართველოში ე.წ. თურქი მესხების ჩამოსახლების შესახებ!
I. იურიდიული არგუმენტები:
საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი (9 აპრილი, 1991) პირდაპირ აცხადებს, რომ საქართველო აგრძელებს 1918-1921 წლების დამოუკიდებელი რესპუბლიკის იურიდიულ არსებობას და არ არის სსრკ-ის სამართალმემკვიდრე.
1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმი ჩატარდა სწორედ იმ wording-ით: “საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო დამოუკიდებლობის აღდგენა, 1918 წლის 26 მაისის აქტის საფუძველზე”. ეს გამორიცხავს საბჭოთა სამართლებრივი მემკვიდრეობის ავტომატურ მიღებას.
- საერთაშორისო სამართლის პოზიცია
1991 წლის 21 დეკემბრის ალმა-ატის დეკლარაციაში საბჭოთა რესპუბლიკების ლიდერები შეთანხმდნენ, რომ მხოლოდ რუსეთის ფედერაცია იქნება სსრკ-ის საერთაშორისო სამართალმემკვიდრე.
გაეროს წევრ ქვეყნებს შორის სწორედ რუსეთი შევიდა სსრკ-ის უფლებებში — და არა საქართველო.
1944 წელს თურქ მესხების დეპორტაცია იყო სსრკ-ის სახელმწიფო ქმედება, შესრულებული მოსკოვის უშუალო ბრძანებით, არა თბილისის მიერ.
ყველა იურიდიული პასუხისმგებლობა (კომპენსაცია, რეპატრიაცია) ეკისრება რუსეთის ფედერაციას, როგორც სსრკ-ის სამართალმემკვიდრეს (საერთაშორისო სამართლის კონვენციების თანახმად, მათ შორის 1978 და 1983 ვენას ხელშეკრულებების მემკვიდრეობის შესახებ).
II. ისტორიული და დემოგრაფიული არგუმენტები
- ისტორიული წარმოშობის საკითხი
ისტორიული წყაროების მიხედვით, თურ მესხების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოსახლდა მესხეთში ოსმალეთის იმპერიის პერიოდში, რელიგიური და ეთნიკური ასიმილაციის პროცესების შედეგად.
მათი იდენტობა არ არის უპირობოდ დაკავშირებული საქართველოს ეთნიკურ სივრცესთან — ეს ფაქტორი მათ დაბრუნებას გარდაქმნის არა იძულებით გადაადგილებულთა რეაბილიტაციად, არამედ ახალი მიგრაციის ტალღად.
- უსაფრთხოების რისკები
მასობრივი რეპატრიაცია ადგილობრივი მოსახლეობის თანხმობის გარეშე შექმნის მიწის და საკუთრების დავებს, ეთნიკურ დაძაბულობას და პოტენციურად — რეგიონულ არასტაბილურობას.
საქართველოს უსაფრთხოების სამსახურის წარსული ანგარიშები აფრთხილებდა, რომ ასეთი პროცესი შეიძლება გახდეს უცხო ქვეყნების ზეგავლენის ბერკეტი.
III. გეოპოლიტიკური არგუმენტები – “დიდი თურანის” პროექტი
- ერდოღანის სტრატეგიული ხედვა
თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა არაერთხელ გააჟღერა იდეა “დიდი თურანის” შექმნის შესახებ — პოლიტიკურ-კულტურული გაერთიანება, რომელიც მოიცავს თურქულენოვან და მუსლიმურ მოსახლეობას ცენტრალური აზიიდან კავკასიამდე.
თურქ მესხების დაბრუნება მესხეთში გეოპოლიტიკურად ემთხვევა ამ სტრატეგიას, რადგან ეს იქნება თურქულენოვანი მოსახლეობის კონცენტრირებული დასახლება საქართველოს სტრატეგიულ რეგიონში, სომხეთის და თურქეთის საზღვრებთან.
- ზეგავლენის გაძლიერების შესაძლებლობა
მესხეთის რეგიონი წარმოადგენს ტრანზიტულ დერეფანს თურქეთიდან კასპიის ზღვამდე. თურქული მოსახლეობის დამკვიდრება იქ გააძლიერებს ანკარის გავლენას საქართველოს შიდა პოლიტიკასა და რეგიონულ უსაფრთხოებაზე.
ეს პროცესი შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც “რბილი ანექსიის” მექანიზმი — არა სამხედრო გზით, არამედ დემოგრაფიული და კულტურული ინტეგრაციის საშუალებით.
- ისტორიული პრეცედენტები
მსგავსი პოლიტიკა გამოყენებულა ყირიმის თათრების, აზერბაიჯანელი თემების და სხვა თურქულენოვანი ჯგუფების მიმართ, სადაც დემოგრაფიული ცვლილება წინ უძღოდა პოლიტიკური გავლენის ზრდას.
ამჯერად, იურიდიულად — საქართველოს არ აქვს ვალდებულება სსრკ-ის მიერ დეპორტირებული თურქ მესხების დაბრუნებაზე, რადგან ის არ არის სსრკ-ის სამართალმემკვიდრე და პასუხისმგებლობა ეკისრება რუსეთს.
ისტორიულად — საკითხი კომპლექსურია და არ არის პირდაპირი პარალელი იძულებით გადაადგილებულთა კლასიკურ შემთხვევასთან.
გეოპოლიტიკურად — ეს პროცესი შეიძლება იყოს “დიდი თურანის” გეგმის ნაწილი, რაც საქართველოს სუვერენიტეტისთვის სტრატეგიულ რისკს წარმოადგენს.
ჟურნალისტი გოჩა ნაჭყებია