ნეიტრალიტეტის გამოცხადება, როგორც პრო-რუსული ნაბიჯი, სავარაუდოდ გამოიწვევს ლარის დეპრეციაციას (დაცემას)
რადგან, საქართველოში ანალიტიკოსების დიდი უმრავლესობა მიკერძოებულია, საქართველოს ხელისუფლების საგარეო პოლიტიკის შესახებ და სხვადასხვა საინტერესო საკითხებზე ინტერვიუსთვის ხელოვნურ ინტელექტს მივმართეთ.
- საქართველომ რომ ქვეყნის საგარეო ვექტორი ღიად შეცვალოს, ქვეყნის ნეიტრალიტეტი გამოაცხადოს, (ევროპული ბიუროკრატია რათქმაუნდა ამას ღია პრო-რუსულად მონათლავს) მაშინ, რა ბედი ელის ეროვნულ ვალუტას -ლარს?
ეს არის ჰიპოთეტური სცენარი, მაგრამ ის დაფუძნებულია საქართველოს აქტუალურ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ტენდენციებზე 2026 წლის იანვარში. საქართველოს მმართველი პარტია „ქართული ოცნება“ (Georgian Dream) უკვე ახორციელებს საგარეო პოლიტიკის ცვლილებებს, რომლებიც დასავლეთის მხრიდან პრო-რუსულად მიიჩნევა: ევროკავშირის წევრობის პროცესის შეჩერება 2028 წლამდე, ურთიერთობების გაღრმავება რუსეთთან, ჩინეთთან და ირანთან, და „უცხოური გავლენის“ კანონი, რომელმაც გამოიწვია დახმარების შემცირება აშშ-დან და ევროკავშირიდან.
ნეიტრალიტეტის ღია გამოცხადება (რომელიც ნატოს და ევროკავშირის წევრობის უარყოფას გულისხმობს) გააძლიერებს ამ ტენდენციას და, სავარაუდოდ, ნეგატიურად იმოქმედებს ლარზე — გამოიწვევს მის დეპრეციაციას (დაცემას) დოლარის/ევროს მიმართებით. მოდით, განვიხილოთ ეს დეტალურად.
- აქტუალური კონტექსტი 2026 წელს
საქართველოს საგარეო პოლიტიკა უკვე „ნეიტრალურად“ ჩანს, რაც დასავლეთის მხრიდან პრო-რუსულ სტრატეგიად მოინათლება. მთავრობა აცხადებს „სტრატეგიულ ავტონომიას“, მაგრამ პრაქტიკაში ეს რუსეთთან და ჩინეთთან ალიანსს ნიშნავს, რაც ეწინააღმდეგება კონსტიტუციაში ჩაწერილ ევროატლანტიკურ მიზნებს.
ეკონომიკური შედეგები უკვე იგრძნობა: აშშ-მ შეაჩერა დახმარება (95 მლნ დოლარი), ევროკავშირმა — 30 მლნ ევრო თავდაცვისთვის. ევროკავშირის ანგარიშში აღნიშნულია დემოკრატიის უკუსვლა და საგარეო პოლიტიკის დაშორება ევროპულ ღირებულებებს.
პროტესტები და კრიზისი: ნეიტრალიტეტის იდეა უკვე იწვევს პროტესტებს, რადგან საზოგადოების 70-80% მხარს უჭერს ევროკავშირს და ნატოს.
რათქმაუნდა, ეს ციფრი მოძველებულია და ახალი რეალური შედეგის მისაღებად ამ საკითხთან დაკავშირებით აუცილებელია ახალი რეფერენდუმიუს ჩატარება.
დიდი ალბათობით, ეს ციფრი მინიმუმ 70/30-ზეა ანტი -ნატოს და ვეროკავშირის, რაც რათქმაუნდა გაყალბებულად ჩაითვლება ე.წ. ოპოზიციის მიერ.
- შესაძლო გავლენა ლარზე
ლარის კურსი მცურავია და ბაზრის ძალებზეა დამოკიდებული. ნეიტრალიტეტის გამოცხადება, როგორც პრო-რუსული ნაბიჯი, სავარაუდოდ გამოიწვევს ლარის დეპრეციაციას (დაცემას) მოკლე-საშუალო ვადაში. აი, რატომ:
- ნდობის დაკარგვა და კაპიტალის გადინება
უცხოური ინვესტორები და ბანკები ნეიტრალიტეტს მიიჩნევენ რისკად, რადგან ეს ნიშნავს იზოლაციას დასავლეთიდან და პოტენციურ სანქციებს. შედეგად, კაპიტალი გავა ქვეყნიდან, რაც ლარზე მოთხოვნას შეამცირებს.
მაგალითად, 2024-2025 წლებში მსგავსმა კანონებმა (უცხოური აგენტები) უკვე გამოიწვია ლარის რყევები და ინფლაცია.
- დახმარების და ვაჭრობის შემცირება
ევროკავშირი და აშშ შეიძლება შეაჩერონ დახმარება და სავაჭრო შეღავათები (როგორც უკვე ხდება) შეამცირებს უცხოურ ვალუტას (დოლარი/ევრო) შემოდინებას, რაც ლარს ასუსტებს.
ტურიზმი და ექსპორტი დასავლეთიდან შემცირდება, რადგან ქვეყანა „არასტაბილურად“ მოინათლება.
- პოლიტიკური არასტაბილურობა
ნეიტრალიტეტი გამოიწვევს მასობრივ პროტესტებს (როგორც უკვე ხდება), რაც გაზრდის რისკებს და ლარის რყევებს. ეროვნული ბანკი შეიძლება იძულებული გახდეს ინტერვენციის (ვალუტის გაყიდვა), მაგრამ რეზერვები შემცირდება.
- პოტენციური დადებითი ასპექტები (მაგრამ რისკებით)
თუ ნეიტრალიტეტი გააუმჯობესებს ურთიერთობას რუსეთთან, შესაძლოა გაიზარდოს ექსპორტი (ნავთობი, გაზი, ხორბალი) და რემიტანსები, რაც ლარს გაამყარებს მოკლე ვადაში. თუმცა, ეს დამოკიდებულია რუსეთის ეკონომიკაზე (რომელიც სანქციების ქვეშაა) და გრძელვადიანში საქართველოს ეკონომიკურ იზოლაციას გამოიწვევს.
შეჯამება: ნეიტრალიტეტის გამოცხადება, როგორც პრო-რუსული ნაბიჯი, სავარაუდოდ გამოიწვევს ლარის დაცემას 5-15%-ით მოკლე ვადაში (ანალოგიურად 2024-2025 წლების კრიზისების), გაზრდის ინფლაციას და ეკონომიკურ რეცესიას. ეროვნული ბანკი შეიძლება ჩაერიოს, მაგრამ ეს დროებითია. გრძელვადიანში, თუ დასავლეთთან ურთიერთობა არ აღდგება, ლარი შეიძლება დარჩეს სუსტი, როგორც რუსეთის რუბლი სანქციების დროს.
- რიგი მორუსეთო -მოპილიტიკო ელემენტები დიდი ხანია ღიად ითხოვენ “რუსეთთან დიალოგს”, ეს რა აქტად ჩაითვლება აშშ-დასავლეთის მიერ?
აშშ და დასავლეთი ასეთ მოწოდებებს ხედავენ როგორც პრო-რუსულ აქტივობას, რომელიც საფრთხეს უქმნის საქართველოს ევროატლანტიკურ ინტეგრაციას, დემოკრატიას და ტერიტორიულ მთლიანობას. ეს არ არის მხოლოდ “დიალოგი”, არამედ ნიშანი იმისა, რომ საქართველო შორდება ევროპულ ღირებულებებს და უახლოვდება რუსეთს, რაც იწვევს:
- კრიტიკას და გაფრთხილებებს: დასავლეთი აცხადებს, რომ ასეთი დიალოგი (განსაკუთრებით რუსეთის პირობებით) არღვევს საქართველოს კონსტიტუციურ მიზნებს (EU/ნატო) და ზრდის რუსულ გავლენას.
- პრაქტიკულ ზომებს: სანქციები, დახმარების შეჩერება და ურთიერთობების გაყინვა. მაგალითად, აშშ-მ უკვე შეაჩერა სტრატეგიული პარტნიორობა და დახმარება საქართველოსთვის, ხოლო ევროკავშირი აყოვნებს წევრობის პროცესს.
2025 წელს პრო-კრემლის ჯგუფებმა დაიწყეს პეტიცია რუსეთთან დიპლომატიური ურთიერთობების აღდგენისთვის. დასავლეთი ამას ხედავს როგორც რუსულ გავლენას და “ჰიბრიდულ ოპერაციას”, რომელიც საქართველოს აშორებს დასავლეთისგან.
ქართული ე.წ. ოპოზიციის მიერ ამერიკელებისთვის მიწოდებული MEGOBARI Act , მუხედავად იმის, რომ ჩავარდა, ის პირდაპირ ადანაშაულებს საქართველოს მთავრობას “რუსულ გავლენაში” და მოითხოვს რუსეთთან კონფრონტაციას (სანქციების გატარება, კავშირების შეწყვეტა).
თუ საქართველო განაგრძობს “პრაგმატულ” (ანუ დიალოგურ) პოზიციას რუსეთთან, ეს გამოიწვევს სანქციებს და იზოლაციას. აშშ ხედავს ამას როგორც “რუსულ შეღწევას” და ჩინურ გავლენასთან კავშირს.
ევროკავშირის პოზიცია: ევროპარლამენტი და ევროკომისია აცხადებენ, რომ ასეთი მოწოდებები (მათ შორის ნეიტრალიტეტის იდეა) არის “რუსული ნარატივი“, რომელიც არღვევს დემოკრატიას და იწვევს EU წევრობის შეჩერებას. მაგალითად, ევროკავშირი ადანაშაულებს Georgian Dream-ს “ანტი-დასავლურ პოლიტიკაში” და მოითხოვს რეპრესიების შეწყვეტას.
- რატომ არის ეს პრობლემური დასავლეთისთვის?
პირველ რიგში უსაფრთხოების რისკები: დასავლეთს მიაჩნია, რომ დიალოგი რუსეთთან (განსაკუთრებით აფხაზეთის/ცხინვალის გარეშე) ნიშნავს, რომ საქართველო აღიარებს “ახალ რეალობას” (ოკუპაციას), რაც ეწინააღმდეგება დასავლეთის პოზიციას.
დემოკრატიის უკუსვლა: მათი აზრით, ასეთი მოწოდებები ხშირად თან ახლავს “უცხო აგენტების” კანონებს და პროტესტების ჩახშობას, რასაც დასავლეთი „ რუსულ მოდელად „ მიაჩნია.
შედეგები: თუ ეს გაგრძელდება, საქართველო შეიძლება იზოლირებული იყოს დასავლეთიდან, რაც გაზრდის რუსულ (და ჩინურ) გავლენას
- რა ხდება რეალურად ტრამპის ადმინისტრაციაში საქართველოს მიმართ?
ბაიდენის სანქციები ჯერ კიდევ მოქმედებს — ივანიშვილის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციები (2024 წლის ბოლოს) არ გაუქმებულა. ტრამპმა არ გააუქმა ისინი, მიუხედავად ქართული ხელისუფლების მრავალჯერადი მცდელობისა (ღია წერილები, კონტაქტები).
MEGOBARI Act-ის ბედი — ეს კანონპროექტი (რომელიც უფრო მკაცრ სანქციებს ითვალისწინებს ქართული ოცნების ოფიციალურ პირებზე, კორუფციასა და რუსეთთან/ჩინეთთან დაახლოებაზე) გაიარა წარმომადგენელთა პალატაში 2025 წელს, მაგრამ სენატში გაიჭედა. რესპუბლიკელებმა (მაგ. სენატორი Mullin, Thune) დაბლოკეს ან გადადეს. ტრამპის ადმინისტრაცია აქტიურად არ უჭერს მხარს მის გაძლიერებას.
მინიმალური ჩართულობა — არ არის ახალი კრიტიკული განცხადებები, მაღალი დონის ვიზიტები ან დახმარების აღდგენა. საქართველო ზოგჯერ ჩნდება კონტექსტში (მაგ. TRIPP — Trump Route for International Peace and Prosperity), მაგრამ მხოლოდ როგორც „დამხმარე“ ქვეყანა, არა პრიორიტეტი.
რუსეთის მიმართ — ტრამპი აგრძელებს ზეწოლას (მეორადი სანქციების მუქარა რუსეთის ნავთობის მყიდველებზე — ჩინეთი, ინდოეთი), მაგრამ უკრაინაზე ფოკუსირებულია. საქართველო ამ „დიდ თამაშში“ პერიფერიულია.
- ნიშნავს თუ არა ეს რუსეთის სფეროდ მიჩნევას?
ერთი მხრივ — კი, იმპლიციტურად შეიძლება ითქვას. ტრამპის ტრანზაქციული სტილი („რა მომცემს?“) საქართველოს არ სთავაზობს არაფერს მნიშვნელოვანს. ამავდროულად, ქართული ხელისუფლება:
არ უერთდება რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს,ღრმავდება ურთიერთობებს მოსკოვთან და პეკინთან (ანაკლიის პორტი, სანქციების გვერდის ავლა),ხდება რუსეთისთვის სასარგებლო „ბუფერი“.
თუ ტრამპი არ ართულებს პუტინთან ურთიერთობას საქართველოს გამო, ეს შეიძლება ნიშნავდეს, რომ კავკასიის ეს ნაწილი დე ფაქტო რუსეთის გავლენის ქვეშ ტოვებს, რათა უკრაინაზე ან სხვა პრიორიტეტებზე (ირანი, ჩინეთი) ფოკუსირდეს.
მეორე მხრივ — უფრო მეტად უდარდელობაა, ვიდრე შეთანხმება.
არ არსებობს საჯარო მტკიცებულება, რომ ტრამპმა პუტინთან „გაცვალა“ საქართველო. ეს უფრო პრაგმატიზმია: საქართველო არ არის „დიდი გარიგების“ ნაწილი (განსხვავებით უკრაინისგან ან ახლო აღმოსავლეთისგან). თუ საქართველო შესთავაზებდა რამეს ტრანზაქციულად (მაგ. TRIPP-ში აქტიური როლი), შესაძლოა ჩართულობა გაიზარდოს. ამჟამად კი — უბრალოდ არა პრიორიტეტი.
- რა ხდება 2026-ში?
რუსეთის გავლენა კავკასიაში სუსტდება (სომხეთ-აზერბაიჯანის მშვიდობა აშშ-ის ჩართულობით, TRIPP შეთანხმება), მაგრამ საქართველო გამონაკლისია — ის უფრო ღრმად იწევს რუსეთისკენ/ჩინეთისკენ.
თუ პროტესტები გააქტიურდება ან კონგრესი MEGOBARI-ს გაატარებს, სიტუაცია შეიძლება შეიცვალოს. ამჟამად ტრამპის პოლიტიკა არ აჩვენებს აქტიურ დათმობას რუსეთისთვის, მაგრამ არც აჩერებს რუსულ გავლენას საქართველოში.
მოკლედ: ეს უფრო უდარდელობა და პრიორიტეტების გადანაწილებაა, ვიდრე პირდაპირი „გადაცემა“ რუსეთს. მაგრამ შედეგი მსგავსია — საქართველო უფრო მარტო რჩება დასავლეთისგან და უფრო დამოკიდებული ხდება არადასავლურ ძალებზე.