სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტი, გამსახურდია და ერთმხრივი ნარატივების საფრთხე

სოციალურ ქსელში ვრცელდება ახალი პროვოკაციული ვიდეო საქართველოს სახელმწიფოს წინააღმდეგ. ვაცხადებთ, რომ მსგავსი ტიპის, ცალმხირივი დანაშაულებრივი გადაცემები, რომლებიც მხოლოდ საქართველოს სახელმწიფოს ადანაშაულებს, „რეზნას“ აჩვენებს და კონტექსტს აშორებს – არ ემსახურება არც სიმართლეს და არც მშვიდობას. ისინი მხოლოდ ძველ ჭრილობებს აღვივებენ და ხელს უშლიან ნებისმიერ რეალურ დაახლოებას. საქართველომ უნდა დაიცვას თავისი ტერიტორიული მთლიანობა და ამავე დროს იყოს გულახდილი საკუთარი წარსულის მიმართ სწორედ ეს არის ძლიერი სახელმწიფოს ნიშანი.

ვიდეო საქართველოს პრეზიდენტს ზვიად გამსახურდიას პირად პასუხისმგებლობას აწერს, ტიპური ერთმხრივი პროპაგანდის ნიმუშია. ის ირჩევს ყველაზე მძიმე ეპიზოდებს (გუჯარეთის ხეობა, დზარის ტრაგედია, ერედვი და სხვა), აყენებს მათ სახელმწიფო პოლიტიკის დონეზე და ივიწყებს კონტექსტს, ურთიერთქმედებას და მეორე მხარის ქმედებებს. ისტორია უფრო რთულია.

🔴რა მოხდა რეალურად 1989–1992 წლებში

სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი შეიქმნა საბჭოთა ხელისუფლების მიერ 1922 წელს, როგორც ტიპური „გაყავი და იბატონე“ ინსტრუმენტი.
1980-იანი წლების ბოლოს, როცა საქართველო დამოუკიდებლობისკენ მიიწევდა, ოსური ეროვნული მოძრაობა („ადამონ ნიხასი“) მოითხოვდა უფრო ფართო ავტონომიას, შემდეგ კი სუვერენიტეტს და საბჭოთა კავშირში დარჩენას. 1990 წლის სექტემბერში სამხრეთ ოსეთის საოლქო საბჭომ გამოაცხადა რესპუბლიკა. საქართველოს უზენაესმა საბჭომ (გამსახურდიას ხელმძღვანელობით) უპასუხა ავტონომიის გაუქმებით.
ამან კონფლიქტი შეიარაღებულ ფაზაში გადაიყვანა.
Human Rights Watch-ის 1992 წლის ანგარიში („Bloodshed in the Caucasus“) აფიქსირებს ძალადობას ორივე მხრიდან: სოფლების დაბომბვა, მძევლების აყვანა, სამოქალაქო პირების წამება და მოკვლა, იძულებითი გადაადგილება. ოსური მხარიდან დაახლოებით 100 ათასი ადამიანი გაიქცა ჩრდილოეთ ოსეთში, ქართული მხარიდან – დაახლოებით 23 ათასი. დაღუპულთა რიცხვი ასობით იყო.
ადგილობრივი შეიარაღებული ჯგუფები (როგორც ქართული, ისე ოსური) ჩადიოდნენ დანაშაულებს.
ეს არ იყო მხოლოდ „სახელმწიფო დონის კრიმინალი“ ერთი მხრიდან – ეს იყო ქაოსური, ნახევრად კონტროლირებადი კონფლიქტი, სადაც ცენტრალური ხელისუფლება სუსტი იყო და პარამილიტარული ფორმირებები დომინირებდნენ.
გამსახურდიას რიტორიკა შესაძლოა მართლაც ნაციონალისტური იყო, ის ოსებს ხშირად უწოდებდა „კრემლის აგენტებს“ და „ახალმოსულებს“, ხოლო ლოზუნგი „საქართველო ქართველებისთვის“ (რომელიც თავდაპირველად სხვა ნაციონალისტური ჯგუფებიდანაც მოდიოდა) მის სახელთან მტკიცედ დაკავშირებულია.
თვითონ გამსახურდია მოგვიანებით ამტკიცებდა, რომ ეს ფორმულირება დამახინჯებული იყო და რომ ის თანასწორ უფლებებზე საუბრობდა.
მიუხედავად ამისა, ასეთი ენა ამძაფრებდა შიშს უმცირესობებში და ხელს უწყობდა ესკალაციას. ეს ფაქტია და არ უნდა შევარბილოთ.
თუმცა კონფლიქტის ფესვები უფრო ღრმაა: საბჭოთა ეროვნული პოლიტიკა, რომელიც ხელოვნურად ქმნიდა და ამაგრებდა ავტონომიებს, შემდეგ კი იყენებდა მათ დამოუკიდებლობის მოძრაობების წინააღმდეგ.
ოსური სეპარატიზმი იმ პერიოდში აშკარად ეყრდნობოდა მოსკოვის მხარდაჭერას (თუნდაც არაპირდაპირ). გამსახურდიას ხელისუფლება ცდილობდა ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნებას იმ პირობებში, როცა ქვეყანა ახლად დამოუკიდებელი იყო, ეკონომიკა კოლაფსში იყო და შეიარაღებული ჯგუფები უკონტროლოდ მოქმედებდნენ.

🔴რატომ ჩნდება ასეთი ვიდეოები ახლა?

როგორც კი საქართველო და რუსეთი რაიმე დონეზე კონტაქტს ამყარებენ ან დაძაბულობა იკლებს, გარკვეული პოლიტიკური ძალები მაშინვე ააქტიურებენ 90-იანი წლების ყველაზე მტკივნეულ ეპიზოდებს.
იაგო ხვიჩიას გადაცემებზე და გიორგი ბარამიძის განცხადებებში (რომლებიც ბოლო დროს სახელმწიფო ღალატის ბრალდებითაც კი მოხვდა გამოძიებაში) ხშირად ჩანს ტენდენცია, რომ ქართული მხარის ნებისმიერი ისტორიული შეცდომა გაზვიადდეს, ხოლო საპირისპირო კონტექსტი და რუსული როლი – მინიმუმამდე დაყვანილ იქნას. ეს არ არის ისტორიის შესწავლა. ეს არის პოლიტიკური ინსტრუმენტი.

არავინ უარყოფს, რომ 80-იანი წლების ბოლოსა და 90-იანების დასაწყისში დასავლური და საბჭოთა/პოსტსაბჭოთა გავლენები ერთმანეთს ეჯახებოდა. მაგრამ „დასავლეთის აგენტების“ მიერ „სისხლიანი ავანტიურების“ ორგანიზების თეორია ზედმეტად გამარტივებულია. კონფლიქტი იკვებებოდა ადგილობრივი ნაციონალიზმებით, საბჭოთა მემკვიდრეობით, იარაღის სიუხვით და ცენტრალური ხელისუფლების სისუსტით. ორივე მხარეს ჰყავდა საკუთარი ექსტრემისტები.

🔴რა უნდა იყოს საქართველოს პოლიტიკა

საქართველოს ლეგიტიმური ინტერესია ტერიტორიული მთლიანობა. სამხრეთ ოსეთი (ცხინვალის რეგიონი) ისტორიულად შიდა ქართლის ნაწილია და საერთაშორისო სამართლის მიხედვით საქართველოს შემადგენლობაშია.

ამავე დროს, ისტორიული ტრავმების უარყოფა ან მხოლოდ ერთი მხარის დანაშაულების ხაზგასმა არაფერს აგვარებს. ნამდვილი სახელმწიფოებრივი მიდგომა უნდა იყოს:
🔸ფაქტების აღიარება ორივე მხრიდან (HRW-ის და სხვა ანგარიშების ჩათვლით);
🔸ადგილობრივი მოსახლეობის უფლებებისა და 🔸უსაფრთხოების გარანტიები მომავალში;
🔸რუსეთის, როგორც კონფლიქტის მთავარი გარე ფაქტორის, როლის ნათლად დანახვა (განსაკუთრებით 2008 წლის შემდეგ);
🔸შიდა პოლიტიკური სპეკულაციისგან თავის შეკავება.

თბილისი 24