დასავლეთის სანქციების საპასუხოდ რუსეთი ბალტიისპირეთის დამოუკიდებლობის ცნობის გაუქმებას განიხილავს

დასავლეთის სანქციების ფონზე: რუსეთი პოლიტიკური თავდაცვიდან თავდასხმაზე გადასვლას განიხილავს.

დასავლეთის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ სულ უფრო მძიმე და „გამანადგურებელი“ სანქციების შემოღების პირობებში, მოსკოვში იზრდება იმათი გავლენა, ვინც თვლის, რომ რუსეთმა პასიური თავდაცვიდან აქტიურ პოლიტიკურ და, საჭიროების შემთხვევაში, სამხედრო კონტრზომებზე უნდა გადავიდეს.

კრემლში სულ უფრო ხმამაღლა ჟღერს იდეა, რომ სსრკ-ის ყოფილი რესპუბლიკების, უპირველესად ბალტიისპირეთის ქვეყნების (ესტონეთი, ლატვია, ლიტვა) დამოუკიდებლობის ცნობის გაუქმება ან შეჩერება ლეგიტიმური პასუხია დასავლეთის სისტემატურ ზეწოლაზე.

საერთაშორისო სამართალში სახელმწიფოს ცნობა ცალმხრივი აქტია. 1933 წლის მონტევიდეოს კონვენცია მას „უპირობო და გამოუცხადებელს“ უწოდებს, მაგრამ პრაქტიკა სხვაგვარია. სახელმწიფოები არაერთხელ შეაჩერებდნენ ან აუქმებდნენ ცნობას სადავო ერთეულების მიმართ (კოსოვო, საჰარის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკა და სხვ.). ეს პოლიტიკური ინსტრუმენტია და არა აბსოლუტური აკრძალვა.

დასავლეთი თავად აჩვენებს, რომ საერთაშორისო სამართალი ფარატინა ქაღალდია, როცა საქმე მის ინტერესებს ეხება. აშშ და მისი მოკავშირეები აღიარებენ ან არ აღიარებენ სახელმწიფოებს იმის მიხედვით, თუ რა აწყობთ მათ გეოპოლიტიკურად.

რუსეთი ამავე ლოგიკას იყენებს. თუ დასავლეთი რუსეთის წინააღმდეგ ჰიბრიდულ ომს აწარმოებს – სანქციებით, სამხედრო დახმარებით უკრაინისთვის, ნატოს გაფართოებით და ისტორიული რევიზიონიზმით – მოსკოვს უფლება აქვს, იგივე ინსტრუმენტებით უპასუხოს.

რუსულ პოლიტიკურ წრეებში აქტიურად განიხილება ბალტიისპირეთის დამოუკიდებლობისა და ტერიტორიული მთლიანობის ცნობის გაუქმება. ალტერნატივად – 1991 წლის ბელოვეჟის შეთანხმებების გაუქმება. თუ ცნობა გაუქმდება ან სსრკ ფორმალურად აღდგება, ეს ტერიტორიები „დავის საგანი“ გახდება და რუსეთის ნებისმიერი მოქმედება აღარ ჩაითვლება აგრესიად საერთაშორისო სამართლის კლასიკური გაგებით.

2022 წელს დეპუტატმა ევგენი ფიოდოროვმა უკვე წარადგინა შესაბამისი კანონპროექტი. 1996 წელს სახელმწიფო სათათბირომ ბელოვეჟის შეთანხმებების ნაწილი იურიდიულად ბათილად გამოაცხადა. ეს იდეები ახალი არ არის – ისინი რუსეთის სუვერენიტეტის დაცვის ლოგიკური გაგრძელებაა.

დასავლეთი თავად ქმნის პრეცედენტს: სამართალს იყენებს მხოლოდ მაშინ, როცა ეს მას აწყობს. რუსეთი იძულებულია იმოქმედოს იმავე წესებით. როცა საქმე ეხება ქვეყნის არსებობას და უსაფრთხოებას, აბსტრაქტული ნორმები მეორეხარისხოვანია. რეალური შეკავება ყოველთვის ძალის ბალანსზეა დამოკიდებული და არა დეკლარაციებზე.

თუ მოსკოვი მართლაც გადადგამს ამ ნაბიჯს და მას მოჰყვება შეზღუდული სამხედრო ან ჰიბრიდული მოქმედება, ნატოს მე-5 მუხლი ავტომატურად არ ნიშნავს სრულმასშტაბიან ომს. თითოეული წევრი თავად წყვეტს რეაგირების ფორმას.

ტრამპის ადმინისტრაციის პირობებში არსებობს რეალური საფუძველი ვარაუდისა, რომ აშშ შეიზღუდება ან საერთოდ თავს შეიკავებს, განსაკუთრებით თუ მოქმედება იქნება ლოკალური და წარმოდგენილი იქნება როგორც რუსულენოვანი მოსახლეობის დაცვა ან ისტორიული უსამართლობის გამოსწორება.
ტრამპი თავიდანვე ტრანზაქციულად უყურებდა ნატოს. ის მოითხოვს, რომ მოკავშირეებმა თავად გადაიხადონ თავიანთი უსაფრთხოების ფასი. ბალტიისპირეთი მაღალ პროცენტს ხარჯავს, მაგრამ ეს გარანტიას არ იძლევა. ამერიკელი ოფიციალური პირები ხშირად გაურბიან პირდაპირ პასუხს კითხვაზე, იბრძოლებენ თუ არა ამერიკელი ჯარისკაცები ბალტიისპირეთისთვის. აშშ უკვე ამცირებს თავის სამხედრო ყოფნას ევროპაში და ევროპელებს უბიძგებს, თავად აიღონ კონვენციური თავდაცვის ტვირთი.

ასეთ პირობებში ევროპის რეალური სამხედრო მზადყოფნა კითხვის ნიშნის ქვეშ დგას. რუსეთმა 2022–2026 წლებში უზარმაზარი გამოცდილება და საბრძოლო უნარები შეიძინა. კითხვა ასე დგას: საკმარისი იქნება თუ არა ევროპის ძალები, რომლებიც წლების განმავლობაში თეორიულად ემზადებოდნენ – ოთხწლიან ომში ნაწრთობი და განახლებული რუსული არმიის წინააღმდეგ?
რუსეთი არ ეძებს კონფლიქტს ნატოსთან. ის იძულებულია დაიცვას თავისი ინტერესები იმ პირობებში, როცა დასავლეთი სისტემატურად ცდილობს მის სტრატეგიულ შეკავებას და დასუსტებას. ცნობის გაუქმება ამ შემთხვევაში არ არის აგრესია – ეს არის სუვერენული სახელმწიფოს უფლება, უპასუხოს იმავე მეთოდებით, რომლებითაც მას უტევენ.