თუ ვინმე ფიქრობს, რომ ეკლესიის სახელით ნათქვამი სიტყვა ავტომატურად ჭეშმარიტებაა, ძალიან ცდება!
ეკლესია სახელმწიფოზე მაღლა არ დგას – კანონის წინაშე ყველა თანასწორია!
როდესაც მაღალი იერარქიის სასულიერო პირი საჯაროდ აცხადებს, რომ სახელმწიფოს მხრიდან ადამიანის პირადი სივრცის ხელყოფა, უკანონო მიყურადება და თვალთვალი დაუშვებელია, ამ განცხადებაში პრინციპულად სადავო არაფერია. პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა კონსტიტუციური უფლებაა და მისი დაცვა სახელმწიფოს ვალდებულებაა.
მაგრამ პრობლემა მაშინ იწყება, როდესაც კანონის ზოგადი პრინციპი პოლიტიკური მანიპულაციის იარაღად იქცევა, ხოლო ყოველგვარი მტკიცებულების გარეშე სახელმწიფო ინსტიტუტების დადანაშაულება საზოგადოებაში უნდობლობის გაღვივებას ემსახურება.
რომელიმე მეუფის განცხადება, რომ ეკლესიის შიდა ცხოვრებაში ჩარევა და მოქალაქეთა თვალთვალი სახელმწიფოს საფუძვლებს აზიანებს, სამართლებრივ შეფასებას საჭიროებს. სახელმწიფოს საფუძვლებს სწორედ კანონის უგულებელყოფა, ინსტიტუტების დისკრედიტაცია, დაუსაბუთებელი ბრალდებები და პოლიტიკური ინტერესებით საზოგადოებრივი დაპირისპირების გაღრმავება აზიანებს.
მიყურადება და ფარული თვალთვალი თავისთავად უკანონო არ არის. უკანონოა მათი კანონის დარღვევით განხორციელება.
საქართველოს კონსტიტუციის მე-15 მუხლი იცავს ადამიანის პირადი და ოჯახური ცხოვრების, პირადი სივრცისა და კომუნიკაციის ხელშეუხებლობას. ამავე დროს, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს ფარული საგამოძიებო მოქმედებების განხორციელების სამართლებრივ წესს, საფუძვლებსა და კონტროლის მექანიზმებს.
კერძოდ, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის XVI¹ თავი არეგულირებს ფარულ საგამოძიებო მოქმედებებს. კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ასეთი მოქმედების ჩატარება მოსამართლის განჩინებას საჭიროებს. არსებობს კანონით განსაზღვრული გამონაკლისი გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევებისთვისაც, როდესაც მოქმედებს შემდგომი სასამართლო კონტროლი.
შესაბამისად, არც ოპერატიული საქმიანობის არსებობაა თავისთავად დანაშაული და არც ყველა ფარული საგამოძიებო მოქმედებაა უკანონო. გადამწყვეტია სამართლებრივი საფუძველი, აუცილებლობა, პროპორციულობა და პროცედურის დაცვა.
თუ მეუფეს კონკრეტული ინფორმაცია აქვს უკანონო მიყურადების შესახებ, მას შეუძლია მიმართოს შესაბამის საგამოძიებო ორგანოს, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურს ან სასამართლოს. თუ ასეთი ფაქტის დამადასტურებელი ინფორმაცია არ გააჩნია, მაშინ საზოგადოებისთვის განგაშის საფუძვლად ვარაუდებისა და პოლიტიკური შეფასებების წარმოდგენა უპასუხისმგებლობაა.
კონკრეტულად რომელ ფაქტზეა საუბარი? ვინ, ვის, როდის და რა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე უსმენდა?- ეს კითხვები აუცილებელია არა იმიტომ, რომ სასულიერო პირის უფლებები ნაკლებად მნიშვნელოვანია, არამედ იმიტომ, რომ კანონი ყველას თანაბრად იცავს.
სასულიერო წოდება სამართლებრივი იმუნიტეტი არ არის!
არ არსებობს არც ერთი სამართლებრივი პრინციპი, რომლის მიხედვითაც სასულიერო პირი სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლებული უნდა იქნეს მხოლოდ მისი რელიგიური სტატუსის გამო.
საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლი კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპს ადგენს. მე-8 მუხლი სახელმწიფოსა და მართლმადიდებელი ეკლესიის ურთიერთობის განსაკუთრებულ სამართლებრივ საფუძველს განსაზღვრავს, თუმცა ეს განსაკუთრებული სტატუსი ეკლესიას სახელმწიფოზე მაღლა არ აყენებს.
საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლით გარანტირებულია სამართლიანი სასამართლოს უფლება, ხოლო უდანაშაულობის პრეზუმფცია ნიშნავს, რომ პირი დამნაშავედ არ შეიძლება გამოცხადდეს კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენის გარეშე.
სასულიერო პირიც მოქალაქეა, რომელსაც აქვს უფლებები, მაგრამ მასაც ეკისრება კანონით გათვალისწინებული ვალდებულებები.
თუ სასულიერო პირი დანაშაულს ჩაიდენს, მისი პასუხისმგებლობის საკითხი საერთო სამართლებრივი წესით უნდა გადაწყდეს. არც სასულიერო წოდება უნდა გახდეს დევნის საფუძველი და არც ფარად იქცეს პასუხისმგებლობის თავიდან ასაცილებლად.
არც ეკლესიის ავტონომიაა პოლიტიკური საქმიანობის ლიცენზია!
- 2002 წლის 14 ოქტომბერს სახელმწიფოსა და საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის გაფორმებული კონსტიტუციური შეთანხმება – კონკორდატი – ეკლესიის განსაკუთრებულ სტატუსს, მის ავტონომიასა და სახელმწიფოსთან ურთიერთობის საფუძვლებს განსაზღვრავს.
- კონკორდატის მე-9 მუხლი ეკლესიის საკუთრებისა და ქონებრივი საკითხების სამართლებრივ მოწესრიგებას ეხება, ხოლო მე-11 მუხლი სახელმწიფოს მიერ ეკლესიის ისტორიული დანაკარგების ნაწილობრივ კომპენსაციას ითვალისწინებს.
თუმცა კონკორდატი არც პოლიტიკური პარტიის პროგრამაა და არც სასულიერო პირებისთვის სახელმწიფო ხელისუფლების საქმიანობაში ჩარევის უფლების მიმნიჭებელი დოკუმენტი.
საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლი რწმენისა და აღმსარებლობის თავისუფლებას იცავს, მე-17 მუხლი კი აზრისა და გამოხატვის თავისუფლებას. ეს უფლებები ყველას ეკუთვნის, მათ შორის სასულიერო პირებსაც. შესაბამისად, სასულიერო პირს აქვს პოლიტიკური პროცესების შეფასებისა და ხელისუფლების კრიტიკის უფლება.
მაგრამ ამავე უფლებების გამოყენება არ ნიშნავს, რომ მას შეუძლია ძალადობის, დანაშაულის ან კონსტიტუციური წესრიგის ძალადობრივი შეცვლისკენ მოუწოდოს.
საზოგადოებრივი პრობლემები მხოლოდ ხელისუფლების კრიტიკით არ ქრება!
როდესაც ქვეყანაში ნარკოტიკების გავრცელება, აზარტულ თამაშებზე დამოკიდებულება, სოციალური სიდუხჭირე და სხვა მძიმე პრობლემები არსებობს, მათზე საუბარი აუცილებელია. მაგრამ ამ პრობლემების არსებობა არავის აძლევს უფლებას, ფაქტების ნაცვლად პოლიტიკური ლოზუნგები შესთავაზოს საზოგადოებას.
• განა 2.000-ზე მეტი ნარკოტიკგამავრცელებელი არ დააკავა შსს-მ ბოლო 6-7 თვის მანძილზე, ცოტაა?
• ან როდის არ იყო ლუდომანია (აზარტულ თამაშებზე დამოკიდებულება) საქართველოში პრობლემა, ეხლა გახდა კატასტროფული მდგომარეობა?
ხელისუფლების კრიტიკა დასაშვებია და აუცილებელიც, მაგრამ საზოგადოებრივი პრობლემების პოლიტიკური სპეკულაციისთვის გამოყენება მათ გადაწყვეტას ვერ ემსახურება.
ცალკე საკითხია საპატრიარქოს ფინანსური გამჭვირვალობა, სახელმწიფო დაფინანსება და ეკლესიის საკუთრებაში არსებული ქონება.
თუ სახელმწიფოს ბიუჯეტიდან მართლმადიდებელ ეკლესიას ყოველწლიურად დაახლოებით 25 მილიონი ლარი გამოეყოფა, საზოგადოებას სრული უფლება აქვს მოითხოვოს ამ თანხის განაწილების, ხარჯვისა და შედეგების გამჭვირვალობა.
ეს მოთხოვნა ეკლესიის წინააღმდეგ ბრძოლა არ არის. ეს არის გადასახადის გადამხდელთა ფულის მიმართ ანგარიშვალდებულების მოთხოვნა.
თუ არსებობს ქონების უკანონოდ დაუფლების, კორუფციის, უკანონო გამდიდრების ან სხვა დანაშაულის ნიშნები, შესაბამისმა ორგანოებმა უნდა შეისწავლონ ეს გარემოებები.
სად მთავრდება სარწმუნოება და სად იწყება პოლიტიკური ანგარება?
ყველაზე მძიმე ის არის, როდესაც სასულიერო კათედრა პოლიტიკური დაპირისპირების პლატფორმად იქცევა!
როდესაც მორწმუნე მოქალაქეებს პოლიტიკური ნიშნით ყოფენ, ხელისუფლების მხარდამჭერებს „მონებს“ უწოდებენ, საზოგადოებას სიძულვილის ენით ესაუბრებიან და კონკრეტული პოლიტიკური ძალის დღის წესრიგს იმეორებენ, ეს უკვე მხოლოდ რელიგიური ქადაგების საკითხი აღარ არის.
სასულიერო პირს აქვს საკუთარი პოლიტიკური შეხედულების გამოხატვის უფლება, მაგრამ საზოგადოებასაც აქვს უფლება, შეაფასოს მისი განცხადებები, მოითხოვოს პასუხისმგებლობა და არ მიიღოს პოლიტიკური ლოზუნგები რელიგიური ავტორიტეტის სახელით.
ეკლესიის ავტორიტეტი არც პოლიტიკური პარტიის საკუთრებაა და არც რომელიმე მიტროპოლიტის პირადი კაპიტალი.
და კიდევ ერთი: თუ ვინმე ფიქრობს, რომ ეკლესიის სახელით ნათქვამი სიტყვა ავტომატურად ჭეშმარიტებაა, ძალიან ცდება!
სასულიერო წოდება ადამიანს არც პოლიტიკურ ექსპერტად აქცევს, არც სამართლის უზენაეს მცოდნედ და არც მორალური შეცდომებისგან აზღვევს. შექმნილი ვითარებიდან გამოსავალი არა ეკლესიის წინააღმდეგ პოლიტიკური კამპანია, არამედ სახელმწიფოსა და ეკლესიის ურთიერთობის მკაფიო სამართლებრივი ჩარჩოა.
აუცილებელია:
- სახელმწიფო დაფინანსების სრული გამჭვირვალობა და საჯარო ანგარიშგება.
- სასულიერო დაწესებულებების ფინანსური საქმიანობის კანონიერების შემოწმება, როდესაც ამის სამართლებრივი საფუძველი არსებობს.
- კონკორდატის მოქმედი დებულებების შეფასება და საჭიროების შემთხვევაში მისი გადასინჯვის საკითხის განხილვა.
- ყველა რელიგიური გაერთიანების ავტონომიისა და კანონით განსაზღვრული პასუხისმგებლობის დაცვა.
- ნებისმიერი პირის მიერ ძალადობისა და კონსტიტუციური წყობილების ძალადობრივი შეცვლისკენ მოწოდების სამართლებრივი შეფასება, თანამდებობისა და რელიგიური სტატუსის მიუხედავად.
ამასთან, არც სახელმწიფო უნდა ერეოდეს ეკლესიის კანონიკურ საკითხებში და არც ეკლესია უნდა ცდილობდეს სახელმწიფო ხელისუფლების ფუნქციების მითვისებას. - ეს არის სეკულარული სახელმწიფოს არსი – ურთიერთპატივისცემა, ინსტიტუციური დამოუკიდებლობა და კანონის უზენაესობა.
ილია მეორის მიერ ათწლეულების განმავლობაში აშენებული ეკლესიის ავტორიტეტი ვერც ერთი პოლიტიკური განცხადების გამო არ უნდა განადგურდეს. მაგრამ ამ ავტორიტეტის გამოყენებით ვერც ვერავინ უნდა დაიცვას საკუთარი პოლიტიკური ამბიციები, ფინანსური ინტერესები ან სამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან თავის არიდების სურვილი.
ეკლესია მორწმუნე ადამიანების სარწმუნოებრივი ერთობაა და არა პოლიტიკური დაჯგუფება. სასულიერო პირი ხალხს უნდა აერთიანებდეს და არა პოლიტიკურ ბანაკებად ყოფდეს.
ვინც ხელისუფლებას აკრიტიკებს, ამის სრული უფლება აქვს. ვინც ეკლესიას აკრიტიკებს, მასაც იგივე უფლება აქვს. მაგრამ ვინც ძალადობასა და კონსტიტუციური წესრიგის დამხობას უჭერს მხარს, მან უნდა იცოდეს, რომ კანონის წინაშე პასუხისმგებლობა რელიგიური წოდებით არ უქმდება.
სახელმწიფო არ არის ეკლესიის საკუთრება და არც ეკლესიაა სახელმწიფოს საკუთრება. არც სახელმწიფო და არც ეკლესია არ არის რომელიმე პოლიტიკური ლიდერის პირადი საკუთრება.
სირცხვილია, როდესაც სარწმუნოების სახელით საზოგადოებას ყოფენ, ხოლო პოლიტიკურ ბრძოლას ღვთის სიტყვით ფუთავენ!
საქართველო სამართლებრივი სახელმწიფოა და არა თეოკრატია. ეს პრინციპი არ უნდა შეიცვალოს არც ერთი პოლიტიკური ძალის, არც ერთი სასულიერო იერარქის და არც ერთი პოლიტიკური ლიდერის სურვილით.